ІІМ әлеуметтік желідегі балағат пен қорлауға қатысты жауапкершілікті түсіндірді
31.08.2026
мин
0
25
Әлеуметтік желідегі бір ауыз ауыр сөз «жай ғана пікір» болып қалмауы мүмкін. Ішкі істер министрлігі онлайндағы балағат, қорлау және жалған ақпарат таратуға байланысты қандай жағдайда әкімшілік жауапкершілік туындайтынын түсіндірді, — деп хабарлайды Dauletten.kz.
Әлеуметтік желіде біреуге тіл тигізіп, кейін пікірді өшіріп тастау немесе аккаунтты жабу жауапкершіліктен автоматты түрде құтқармайды. Қазақстанның Ішкі істер министрлігі интернеттегі мұндай әрекеттерге құқықтық баға берілетінін мәлімдеді.
ІІМ түсіндіруінше, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 434-бабында ұсақ бұзақылық үшін жауапкершілік қарастырылған. Оған қоғамдық орындарда былапыт сөйлеу, жеке тұлғаларға қорлап тиісу және қоғамдық тәртіп пен азаматтардың тыныштығын бұзатын өзге де әрекеттер жатады.
Бірақ әлеуметтік желідегі кез келген дөрекі пікір автоматты түрде осы бапқа жатқызылмайды. Полиция әр жағдайды жеке қарайды. Бұл ретте жазбаның немесе пікірдің мазмұны, кімге бағытталғаны, қалай және қаншалықты таралғаны, қоғамдық тәртіпке ықпалы және құқық бұзушылық құрамының басқа да белгілері ескеріледі.
Яғни интернеттегі сөздің өзі емес, оның нақты жағдайы шешуші рөл атқарады.
Мысалы, тікелей эфирде, бейнеролик астындағы пікірде немесе әлеуметтік желідегі жарияланымда жасалған әрекетке құқықтық баға оның нақты мазмұнына байланысты беріледі. Егер әрекет қоғамдық тәртіпті бұзып, айналадағыларға анық сыйламаушылық танытса және заңда көрсетілген өзге белгілерге сәйкес келсе, әкімшілік жауапкершілік мәселесі қаралуы мүмкін.
«Аккаунтым жабық» деу жеткіліксіз
Көпшілік әлеуметтік желідегі жабық парақша немесе шектеулі аудиторияға арналған чат құқықтық жауапкершіліктен қорғайды деп ойлауы мүмкін. Алайда ІІМ мұның өзі әрекетті заңды деп тануға негіз болмайтынын атап өтті.
Жабық аккаунттағы, жабық топтағы немесе шектеулі аудиторияға арналған тікелей эфирдегі әрекеттер де жеке қаралады. Мұнда қатысушылардың саны, контенттің сипаты, оның таралуы және құқық бұзушылық белгілерінің бар-жоғы есепке алынады.
Тағы бір маңызды мәселе — жойылған контент.
Пікірді немесе жазбаны кейін өшіріп тастау құқық бұзушылықтың болғанын автоматты түрде жоққа шығармайды. Заңда белгіленген тәртіппен алынған скриншоттар, бейнежазбалар, электрондық деректер және басқа материалдар жағдайды анықтау кезінде пайдаланылуы мүмкін.
Балағат пен жала жабу — бір нәрсе емес
Әлеуметтік желідегі барлық қорлау бір ғана баппен қаралмайды. Мәселен, басқа адамның абыройы мен қадір-қасиетін әдепсіз түрде кемсіту кей жағдайда қылмыстық заңнамада көзделген жауаптылық мәселесін туындатуы мүмкін.
Ал көрінеу жалған, адамның абыройы мен қадір-қасиетіне немесе беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді тарату жала жабу ретінде қарастырылуы мүмкін. Бұл әрекет ӘҚБтК-нің 73-3-бабында көзделген.
Сондықтан желідегі «жай ғана әзіл», «эмоциямен жаздым» немесе «бәрі солай айтып жүр» деген уәж әр жағдайда жауапкершіліктен босатпайды.
Полицияға шағым қалай беріледі?
ІІМ мәліметінше, азаматтар әлеуметтік желіде немесе онлайн-платформада құқыққа қайшы әрекетке куә болса, ішкі істер органдарына хабарласа алады. Ол үшін «102» арнасын, тиісті мобильді сервистерді немесе «e-Otinish» жүйесін пайдалануға болады.
Келіп түскен өтініш тіркеліп, оның негізінде тексеру жүргізіледі. Соңғы шешім нақты жағдай мен қолданыстағы заң талаптарына сүйене отырып қабылданады.
Министрлік цифрлық ортадағы құқық бұзушылықтардың алдын алу үшін ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын да жүргізіп келеді. Блогерлермен, контент авторларымен және қоғамдық пікір көшбасшыларымен интернеттегі құқықтық мәдениет мәселелері талқыланады.
Ал кәмелетке толмағандар арасында кибербуллингтің алдын алу, интернет қауіпсіздігі және желідегі мінез-құлық мәдениеті бойынша профилактикалық кездесулер ұйымдастырылады.
Қысқасы, әлеуметтік желідегі пікірді «экранның ар жағындағы сөз» деп қабылдау қауіпті. Интернеттегі жазба да нақты адамға бағытталса, таралса және заңда белгіленген құқық бұзушылық белгілеріне сәйкес келсе, оған құқықтық баға берілуі мүмкін.
