Есірткі сақтағандарға қатысты түрме жазасы өзгеруі мүмкін: ІІМ не өзгертпек?
28.08.2026
мин
0
54
Сурет: 24.kz
Қазақстанда есірткіні сату ниетінсіз аз мөлшерде алған немесе сақтаған адамдарға қатысты қылмыстық жаза жеңілдетілуі мүмкін. Ішкі істер министрлігі мұндай әрекеттер үшін қылмыстық істің орнына айыппұл немесе қысқа мерзімді әкімшілік қамау енгізуді ұсынып отыр, — деп хабарлайды Dauletten.kz.
Қазақстанда есірткіге қатысты жауапкершілік жүйесіне өзгеріс енгізілуі мүмкін. Ішкі істер министрлігі сату мақсаты болмаған жағдайда аз мөлшердегі есірткіні заңсыз алған, сақтаған немесе тасымалдағаны үшін қылмыстық жауапкершілікті әкімшілік жазаға ауыстыруды ұсынып отыр.
Тиісті ұсыныс болашақ заң жобасына арналған кеңес беру құжатында көрсетілген. Құжат Ашық нормативтік-құқықтық актілер порталында жарияланған.
Қолданыстағы Қылмыстық кодекстің 296-бабының 1 және 2-бөліктерін алып тастау ұсынылған. Оның орнына Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске жаңа 440-2-бап енгізу көзделеді.
Жаңа тәртіп бойынша:
аз мөлшердегі есірткіні сату ниетінсіз заңсыз алу, сақтау немесе тасымалдау үшін 30 АЕК (129 750 теңге) айыппұл немесе мүлкін тәркілей отырып 10 тәулікке дейін қамау;
есірткіні заңсыз өндіру немесе өңдеу үшін 40 АЕК (173 000 теңге) айыппұл немесе жабдықтарды тәркілеумен 15 тәулікке дейін қамау;
бір жыл ішінде әрекет қайталанса, 50 АЕК (216 250 теңге) айыппұл немесе 20 тәулікке дейін қамау ұсынылады.
Бұл жерде маңызды айырмашылық бар: есірткіні сату фактісіне қатысты жауапкершілік жеңілдемейді. Егер адамның өткізу мақсаты дәлелденсе, іс Қылмыстық кодекстің 297-бабы бойынша қарала береді.
Сондай-ақ есірткінің ірі және аса ірі мөлшеріне қатысты қылмыстық жауапкершілік сақталады. Ірі мөлшердегі заттарға байланысты айыппұл, түзеу немесе қоғамдық жұмыстар, сондай-ақ қамау түріндегі жаза қарастырылса, аса ірі мөлшер үшін үш жылдан жеті жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы сақталады.
Неге ІІМ жазаны өзгерткісі келеді?
Министрліктің ұсынысындағы ең назар аударарлық тұс — мәселе тек жазаны жеңілдетуде емес, қылмыстық соттылықтың салдарын азайтуда.
ІІМ келтірген мәлімет бойынша, 2025 жылы Қылмыстық кодекстің 296-бабының 1 және 2-бөліктері бойынша 2993 сотқа дейінгі тергеу басталған. Оның ішінде 1348 іс ақтау негіздерімен тоқтатылған, ал 1873 адам сотталған.
Министрлік қазіргі норманың тиімділігіне де күмән келтіреді. Мәселен, қоғамдық тұтынуға байланысты осы бап бойынша сотталғандар саны 2020 жылғы 539 адамнан 2025 жылы 11 адамға дейін азайған.
Яғни мәселе жазаның бар-жоғында емес, оның іс жүзінде қаншалықты жұмыс істейтінінде болып отыр. ІІМ ұстанымынша, кейбір жағдайларда қылмыстық жауапкершілік адамның тағдырына ұзақ мерзімді салмақ түсіргенімен, есірткі айналымының өзіне айтарлықтай әсер етпеуі мүмкін.
Есірткіні өз еркімен тапсырғандарға жеңілдік қарастырылған
Жоба тек жазаны өзгертуге емес, адамның есірткіні өз еркімен тапсыруына ынталандыруға да бағытталған.
ІІМ есірткіні өз еркімен тапсырған адамды әкімшілік жауапкершіліктен босатуды ұсынады. Ал көп мөлшердегі есірткіге қатысты жағдайда да белгілі бір шарттар орындалса, қылмыстық жауапкершіліктен босату мүмкіндігі қарастырылмақ.
Алайда маңызды шарт бар: қамауға алынған кезде заттың тәркіленуі өз еркімен тапсыру болып есептелмейді.
Министрлік бұл өзгерістерді есірткіні заңдастыру деп түсінуге болмайтынын атап көрсетеді. Аз мөлшердегі есірткіні сату мақсатынсыз сақтау немесе тасымалдау да заңсыз болып қала береді. Өзгеретіні — сол әрекет үшін қолданылатын жауапкершіліктің түрі.
Қазақстан бұл бағытта Ресей мен Португалиядағы тәжірибеге де сүйеніп отыр. Аталған елдерде ұқсас құқық бұзушылықтарға бас бостандығынан айырудан гөрі шектеу сипатындағы жазалар қолданылатын модельдер бар.
Енді ұсыныс қоғамдық талқылаудан өтіп, заң жобасына енгізілген жағдайда ғана нақты нормаға айналады. Демек, әзірге бұл — қолданыстағы тәртіп емес, ІІМ ұсынған өзгеріс.
