Бір апта бұрын қатаңдатпақ еді, енді бас тартты: несие саясаты неге өзгерді?
09.07.2026
мин
1
596
Сурет: Ғаламтордан
Қазақстанда соңғы үш жылда несиеге қатысты ең маңызды шешімдердің бірі қабылданды. Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі жаңа шектеулер енгізуден бас тартты. Бұл – жай ғана несие алу тәртібінің өзгеруі емес. Сарапшылардың пікірінше, бұл шешім биліктің бұрынғы қатаң саясаттың мүмкіндігі шектеулі екенін жанама түрде мойындағанын аңғартады, — деп хабарлайды Dauletten.kz.
Соңғы бірнеше жыл бойы Қазақстанда тұтынушылық несиені шектеу мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарының біріне айналды. Борыш жүктемесіне қойылатын талаптар күшейтілді, банктерге жаңа міндеттер жүктелді, ал халыққа несие алу бұрынғыдан қиындай түсті. Мұның бәрі бір мақсатқа – инфляцияны тежеуге және азаматтардың шамадан тыс қарызға батуының алдын алуға бағытталды.
Алайда бұл саясаттың бағыты енді өзгере бастады.
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің мәлімдеуінше, Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бұдан былай борыш жүктемесі коэффициенті мен қарыздың табысқа арақатынасына қатысты талаптарды одан әрі күшейтпейді. Сонымен бірге ипотека бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің ең жоғары шегін төмендету жоспары да тоқтатылды.
Бір қарағанда бұл жаңалық қарапайым техникалық өзгеріс сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ оның астарында әлдеқайда маңызды мәселе жатыр.
Өйткені осы уақытқа дейін тұтынушылық несие инфляцияның басты қозғаушы күштерінің бірі ретінде сипатталып келді. Дәл осы уәжбен халыққа қарыз беру талаптары жылдан-жылға қатаңдатылды. Енді сол саясаттың авторлары жаңа шектеулерден бас тартып отыр.
Бұл – ресми түрде айтылмағанымен, бұрынғы тәсілдің мүмкіндігі шектеулі болғанын көрсететін белгі.
Одан да қызығы – бұған дейін Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымова тұтынушылық несиенің инфляцияға әсері шамадан тыс бағаланғанын мәлімдеген болатын. Бұл сөздер мен бүгінгі шешім бір-бірін толықтырып тұрғандай әсер қалдырады.
Тағы бір маңызды мәселе бар. Қазақстанда қаржыға мұқтаж адамдардың саны азайған жоқ. Егер ресми банктердің талаптары шамадан тыс күшейе берсе, адамдар бәрібір ақша іздейді. Бірақ ол кезде таңдау заңды банк емес, бақылаусыз жеке несие берушілер немесе көлеңкелі қаржы ұйымдары болуы мүмкін еді.
Сарапшылар дәл осы қауіп туралы бірнеше жылдан бері айтып келеді. Сондықтан жаңа шешім тек банктерді жеңілдету емес, көлеңкелі несие нарығының кеңеюіне жол бермеу әрекеті ретінде де бағалануы мүмкін.
Ипотека мәселесінде де билік бұрынғы жоспарынан бас тартты. Бұған дейін жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің ең жоғарғы шегін 20 пайызға дейін төмендету ұсынылған еді. Енді бұл өзгеріс енгізілмейді.
Оның орнына 2027 жылдан бастап сараланған жүйе қолданылады. Егер азамат тұрғын үй құнының кемінде 30 пайызын алғашқы жарна ретінде төлесе, ипотеканың ең жоғары тиімді мөлшерлемесі 20 пайыздан аспайды. Ал алғашқы жарна бұдан төмен болса, 25 пайыздық шек сақталады.
Бұл шешімнің тағы бір астары бар. Мемлекет енді барлық қарыз алушыға бірдей талап қоюдан гөрі, әр адамның тәуекел деңгейіне қарай икемді саясат жүргізуге көшіп жатқанын аңғартады.
Ең бастысы, бұл жаңалықты «несие енді оңай беріледі» деп қабылдау қателік болар еді. Шын мәнінде өзгерген нәрсе – мемлекеттің көзқарасы. Егер бұған дейін басты құрал шектеу болса, енді негізгі басымдық нақты төлем қабілетін бағалау мен тәуекелді басқаруға ауысып келеді.
Сондықтан бүгінгі шешімнің ең маңызды тұсы – жаңа талаптардың тоқтауы емес. Бұл – экономиканы тек тыйыммен басқару әрдайым нәтиже бермейтінін биліктің алғаш рет іс жүзінде мойындай бастағанының белгісі. Осындай бетбұрыс алдағы жылдары Қазақстанның несие саясатына ғана емес, жалпы қаржы жүйесінің даму бағытына да әсер етуі ықтимал.
