|
|
|
| Товарные рынки | ||
| BID | ASK | |
| Brent | 0.00 | 0.00 |
| Лайт | 0.00 | 0.00 |
Қазақстан бүгінде тек реформалар кезеңін бастан өткеріп жатқан жоқ. Ел алдында тұрған негізгі міндет — экономиканың мазмұнын өзгерту, яғни табиғи ресурстарға тәуелді модельден білім мен технологияға негізделген жүйеге көшу. Бұл үдерісте шешуші рөлді адами капитал атқарады: Осы жөнінде Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева пікір білдірді, - деп хабарлайды Dauletten.kz.
Осы тұрғыда кадр даярлау мен еңбек нарығының өзара байланысы бұрынғыдан да өткір мәселе ретінде күн тәртібіне шықты. Өйткені бүгінгі өзгерістер тек құрылымдық емес, мазмұндық сипатқа ие.
– Әңгіме ел дамуының бүкіл траекториясын өзгерту туралы, яғни интеллект, білім мен технологиялар басты ресурсқа айналатын экономикаға көшу жөнінде болып отыр, – деп атап өтті Аида Балаева.
Осы мақсатта кадр даярлау жүйесіне қатысты ауқымды талдау жүргізілді. Зерттеу 73 мыңнан астам маманды қамтып, еңбек нарығы мен білім беру жүйесінің өзара сәйкестігін бағалауға бағытталды.
Жүргізілген талдау кадр саясатының әлсіз тұстарын ашық көрсетті. Зерттеу нәтижесі еңбек нарығында сырт көзге байқалмайтын, бірақ стратегиялық тұрғыдан аса қауіпті үрдісті көрсетті. Бүгінде негізгі жұмыс күші 40–50 және 50–59 жас аралығында шоғырланған. Кейбір өңірлерде, мәселен Павлодар облысында, 50–59 жастағы қызметкерлердің үлесі жұмыспен қамтылғандардың тең жартысына дейін жетеді. Бұл алдағы онжылдықта білікті кадрлардың жаппай қысқару қаупін айқын аңғартады.
Мәселе тек демографияда емес. Одан да күрделі түйін — білім беру жүйесі мен нақты экономиканың арасындағы алшақтық. Бір жағынан, өңірлерде нақты маман тапшылығы сезіледі. Мысалы, ауыл шаруашылығы саласында жүздеген маман жетіспейді. Екінші жағынан, кей бағыттар бойынша кадрлар шамадан тыс дайындалуда. Бұл еңбек нарығының нақты сұранысы мен білім беру жүйесінің ұсынысы арасында жүйелі үйлесім жоқ екенін көрсетеді.
– Қазіргі таңда біз еңбек нарығына және экономиканың құрылымына тікелей әсер етіп отырған қарқынды технологиялық трансформацияға байланысты ауқымды сын-қатерлерге бетпе-бет келіп отырмыз, – деді министр.
Шын мәнінде, цифрландыру, жасанды интеллект және автоматтандыру дәстүрлі мамандықтардың мазмұнын түбегейлі өзгертіп жатыр. Мұндай жағдайда бұрынғы әдістермен кадр даярлау — уақыттан қалып қоюмен тең.
Осы контексте білім беру жүйесіндегі тағы бір өзекті мәселе айқындалды — шамадан тыс академизм. Экономика және құқық сияқты бағыттарда жүздеген білім беру бағдарламасының болуы олардың сапасын арттырмай, керісінше қайталануды күшейткен. Көп жағдайда теория басым, ал тәжірибелік дайындық жеткіліксіз. Соның салдарынан еңбек нарығына бейімделмеген түлектер саны артып отыр.
Бұл жағдайға жауап ретінде мемлекет нақты әрі батыл қадамдарға баруда. Жүздеген білім беру бағдарламасын қысқарту туралы шешім — формалды емес, жүйені қайта құруға бағытталған әрекет. Сонымен қатар жаңа бағыттар енгізілуде. Олар дәстүрлі мамандықтардың жалғасы емес, мүлде жаңа экономиканың талаптарына негізделген салалар.
– Цифрландыру, жасанды интеллект, автоматтандыру және үлкен деректер жаңа жағдай қалыптастыруда. Мұндай жағдайда білім беру жүйесі жаңа технологиялар мен заман талаптарына сай болуы тиіс, – деп атап өтті Аида Балаева.
Осыған байланысты оқыту форматының өзі өзгермек. Енді білім беру тек аудиториямен шектелмей, өндірістік ортаға тікелей интеграцияланады. Бұл тәсіл түлектердің еңбек нарығына бейімделуін жеделдетеді.
Сонымен қатар грант саясатына да түбегейлі өзгеріс енгізілуде. Бұдан былай мемлекеттік тапсырыс өңірлердің нақты экономикалық сұранысына негізделеді. Бұл кадр даярлаудағы бұрынғы «жалпылама» тәсілден бас тартып, нүктелік, дәл бағытталған саясатқа көшу деген сөз.
Реформалардың тағы бір маңызды бағыты — педагогикалық білім беру. Қазіргі жағдайда ұстаз тек білім жеткізуші емес, қоғамдағы құндылықтарды қалыптастырушы тұлға ретінде қарастырылады. Министрдің сөзінше, қазіргі замандағы ұстаз тек білім беруші ғана емес, рухани құндылықтарды қалыптастырушы, әділетті Қазақстан идеологиясының және цифрлық ортадағы этика мен қауіпсіздіктің жетекшісі болуы тиіс.
Жалпы алғанда, бүгінгі өзгерістерді жекелеген шаралар жиынтығы ретінде қарастыру қателік болар еді. Бұл — білім беру жүйесі арқылы бүкіл экономикалық модельді қайта құру әрекеті. Кадр сапасы мен құрылымы енді тек әлеуметтік мәселе емес, ұлттық даму стратегиясының өзегіне айналып отыр.
Сондықтан бұл реформалардың табысы тек қабылданған шешімдерге емес, олардың нақты жүзеге асуына байланысты болмақ. Егер білім беру жүйесі шынымен еңбек нарығымен үйлессе, Қазақстан жаңа экономикалық кезеңге сенімді қадам жасайды. Ал керісінше жағдайда, құрылым өзгергенімен, мазмұн өзгермеген күйі қалуы мүмкін.
