Отбасы банк қызметкерлері баспана кезегін жылжыту үшін жалған табыс анықтамаларын жасаған
10.08.2026
мин
0
47
Сурет: Forbes.kz
Қазақстандағы тұрғын үй жүйесінің басты операторларының бірі саналатын «Отбасы банк» 2025 жылғы есебінде өз қызметкерлеріне қатысты анықталған жемқорлық фактілерін жариялады. Ресми ақпаратқа қарағанда, заңсыз сыйақы алу, баспана кезегіндегі орынды жылжыту және жалған табыс анықтамаларын рәсімдеу деректері тіркелген, — деп хабарлайды Dauletten.kz.
Бұл жағдай сарапшылар көптен бері күмән келтіріп келген тұрғын үй кезегінің шынайы ашықтығына қатысты жаңа сұрақтар туғызды. Қазақстанда мыңдаған адам жылдар бойы баспана кезегін күтеді. Көпшілік үшін бұл жүйе компьютердегі цифрлар мен автоматтандырылған алгоритмдерге негізделген әділ механизм болып көрінеді. Алайда «Отбасы банктің» соңғы есебі сол сенімнің әлсіз тұстарын ашып көрсетті.
Банк мәліметінше, кейбір қызметкерлер клиенттердің, риелторлардың, нотариустардың және жеке сот орындаушыларының мүддесін қорғап, белгілі бір қызметтер үшін заңсыз сыйақы алған. Ең резонансты тұс — баспана кезегіндегі орынды жылжытуға ықпал ету фактілері.
Ресми түрде тұрғын үйге өтініш беру процесі цифрландырылған. Бірақ сарапшылар бұрыннан айтып жүрген бір мәселе бар: жүйе электронды болғанымен, оған әсер ететін адамдар да бар.
Банк есебіндегі деректер дәл осы қауіптің бар екенін көрсетті. Егер кезектегі орынды өзгертуге мүмкіндік туған болса, онда мәселе жеке қызметкердің әрекетімен ғана шектелмейді. Бұл — тұрғын үйге мұқтаж азаматтардың сеніміне тікелей соққы.
Жалған табыс анықтамалары қалай пайдаланылған?
Есептегі тағы бір маңызды дерек — филиалдардың біріндегі қызметкердің клиенттердің несие қабілеттілігін растау үшін жалған табыс құжаттарын дайындап, оларды несие өтінімдеріне тіркегені.
Бұл жерде мәселе тек құжат қолдан жасауда емес. Мұндай схема арқылы:
төлем қабілеті жеткіліксіз азаматтар несие алуы мүмкін;
банк тәуекелі артады;
адал құжат тапсырған клиенттер тең жағдайда болмайды.
Көпшілік айтуға батпайтын шындық — тұрғын үй нарығындағы кейбір «делдалдық қызметтердің» артында дәл осындай жалған қаржылық құжаттар жүруі мүмкін деген күдік бұрыннан айтылып келеді.
Қызметкерлер жұмыстан шығарылды, іс тергеліп жатыр
Банк анықталған барлық қызметкерлермен сенім жоғалуына байланысты еңбек шарттарын бұзғанын хабарлады. Сонымен қатар материалдар құқық қорғау органдарына жіберіліп, бірнеше қылмыстық іс бойынша сотқа дейінгі тергеу басталған.
Бұл — мемлекеттік қатысуы бар қаржы институтының мұндай фактілерді ашық көрсетуі сирек кездесетін жағдайлардың бірі.
Мыңдаған адам оқытылған, бірақ мәселе неге тоқтамады?
«Отбасы банк» сыбайлас жемқорлыққа қарсы жұмыстардың тұрақты жүргізілетінін мәлімдеді. 2025 жылы арнайы оқудан:
1183 кеңесші;
1506 өзге қызметкер өткен.
Дегенмен бұл жерде маңызды сұрақ туындайды: мыңдаған қызметкер оқытылған жағдайда жемқорлық фактілері неге бәрібір анықталды?
Сарапшылардың пікірінше, көптеген ұйымдағы басты проблема — ереженің жоқтығында емес, тәуекел жоғары жерде бақылаудың әлсіз болуында.
Бірінші баспана орталығы да тексерілген
Банк 2025 жылы Бірінші баспанамен қамтамасыз ету орталығының жұмысына арнайы сыбайлас жемқорлыққа қарсы мониторинг жүргізгенін хабарлады. Тексеру:
бірыңғай республикалық электронды кезек базасын;
«Тұрғын үймен қамтамасыз ету орталығы» жүйесін қалыптастыру және сүйемелдеу процестерін қамтыған.
Талдау нәтижесінде сыбайлас жемқорлыққа жағдай жасайтын себептерді жоюға арналған іс-шаралар жоспары әзірленіп, ол Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметке жолданған.
Ең қызығы — осы жаңалықпен қатар тағы бір шешім жарияланды
Банк енді 60 жыл бұрын салынған панель үйлерден пәтер сатып алуға мүмкіндік берілетінін де мәлімдеді. Бұл шешім тұрғын үйдің қолжетімділігін арттыруға бағытталғанымен, қоғамда басқа сұрақ туындауы мүмкін: кезек жүйесінің әділдігіне күмән күшейген тұста ескі тұрғын үй қорын қаржыландыруды кеңейту қаншалықты тиімді?
Негізгі мәселе — жеке қызметкер ме, әлде жүйелік тәуекел ме?
Бұл оқиғаны тек бірнеше қызметкердің тәртіп бұзуы ретінде қарастыру оңай. Бірақ тұрғын үй — Қазақстандағы ең ауыр әлеуметтік мәселенің бірі. Сондықтан кезекке, несиеге немесе құжатқа қатысты кез келген заңсыз ықпал бір адамның емес, мыңдаған отбасының мүмкіндігіне әсер етеді.
«Отбасы банктің» есебі маңызды бір шындықты көрсетті: цифрландыру жемқорлықты автоматты түрде жоймайды. Егер жүйедегі шешуші нүктелерге адам ықпалы сақталса, тұрғын үй кезегінің әділдігіне қатысты сұрақ та сақтала береді.
Ал бұл сұраққа қоғам қазір бұрынғыдан да қатты жауап күтеді.
